Ιωάννα Παραφέστα
ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ28/ΚΗΡ/2785/69/24-2-1999- ΦΕΚ 281/Β/20-3-1998
Χαρακτηρισμός του Ι.Ν. Αγίας Τριάδος Βλαμαρής στον οικισμό Παλαιόκαστρου Σάμου ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου... με περιβάλλοντα χώρο 50 μέτρων γύρω απ ' αυτόν...Αποτελεί αξιόλογο δείγμα λαϊκής μεταβυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής της Σάμου".".
 |
| (α) Φ.2005- Ο ναός από νοτιοδυτικά |
Βρίσκεται
στον κάμπο τής Βλαμαρής, νοτιοδυτικά τής Μονής Αγίας Ζώνης τής
Θεομήτορος, πάνω στον δρόμο που οδηγεί από το Μοναστήρι στον οικισμό
"Παλαιόκαστρο". Στην περιοχή αυτή υπήρχε αρχαίο πόλισμα που εκτείνονταν από το Μετόχι τής Αγίας Βαρβάρας (προς ανατολάς
τής Μονής Αγίας Ζώνης) μέχρι το Μετόχι
τής Αγίας Τριάδος (προς δυσμάς) και μέχρι την κατωφέρεια, στον ναϊσκο τού Αγίου
Ιωάννου Προδρόμου. Από την ύλη τής αρχαίας
πόλης κτίσθηκε το Μετόχι τής Αγίας Τριάδος, το Μετόχι τής Οσίας Βαρβάρας, αλλά και η μικρή κατ΄αρχάς Μονή τής Αγίας Ζώνης στην ίδια
περιοχή.
Η Αγία Τριάδα ήταν Μετόχι τής Μονής Κοκκαριανής (Βροντιανής) και
αναφέρεται ως τέτοιο σε Συγγίλιο τού 1745 τού Πατριάρχου Κυρίλλου που επικυρώνει
προηγούμενο, συμπληρώνοντας τον κατάλογο των παλαιών Μετοχίων και
εκκλησιδίων με νέα αφιερωθέντα στη Μονή. Εκεί καταγράφεται: "τής αγίας Τριάδος ναός είς τήν Βλαμαρήν".
O Ιωάννης Σιδηροκάστρου ωστόσο, διαπιστώνει από σωζόμενο ιδρυτικό και αφιερωματικό έγγραφο ότι το εξωκκλήσι υπήρχε πριν από το 1678. Σε αυτό αναφέρεται ότι το
εξωκκλήσι κτίστηκε (ανακαινίσθηκε, το σωστότερο) από τον Κώνστα και τον
Γιώργη, γιό τού Ιων. Μουρούκη (μαζί και με τον παπα Ματθαίο), οι οποίοι
το αφιέρωσαν στη Μονή τής Βροντιανής. Το έγγραφο αυτό παραδόθηκε στα
χέρια τού Ηγουμένου τού Μοναστηριού παπα κυρ Μελετίου στην 1 Απριλίου
1678, προκειμένου η Μονή να κατέχει την εκκλησία σύμφωνα με την υπόσχεση
των "ανακαινησθησάντων". Από εδώ προκύπτει ότι το ναϋδριο τής Αγίας Τριάδος υπήρχε προ τού 1678. Ενδεικτική είναι και η χρονολογία 1714 της εντοιχισμένης επάνω από την είσοδο του ναού επιγραφής.
 | |||||||
Αποτύπωση Κ.Παπαϊωάννου- Π.Βασιλάκη-1957 Είναι
μονόκλιτη τρουλαία θολωτή βασιλική και σύμφωνα με την αποτύπωση τού
Κ.Παπαϊωάννου έχει εσωτερικές διαστάσεις 3,80Χ8,75μ. και ύψος ως την
κορυφή τού θόλου 5,65μ.. Η
κόγχη τού Ιερού είναι ημικυκλικής κάτοψης εσωτερικά και ημιεξαγωνικής
εξωτερικά. Η ιδιομορφία είναι ότι εξωτερικά καταλαμβάνει όλο τον
ανατολικό τοίχο. Στους πλάγιους τοίχους τού ναού υπάρχουν διαμορφωμένες
τυφλές αψίδες. | |
 |
| (β) 1957- Ο ναός από τα νοτιοανατολικά |
 |
| (γ) 1957 -Ο ναός από νοτιοανατολικά |
Το πρώτο τμήμα τού χώρου είναι διπλάσιο σε μήκος από τα άλλα δύο,
επιτείνοντας κατά τον μελετητή το όλο βάθος , ενώ και το ύψος είναι
ασυνήθιστα μεγάλο, γεγονός που "υποβαλλει την εντύπωση του έντονου
κατακορυφισμού...παρά το γεγονός ότι ο τρούλλος είναι χωρίς τύμπανο και
επομένως δυσανάλογα χαμηλός". Εξωτερικά ο τρούλος είναι οκτάεδρος και φέρει στις έδρες του μικρές φωτοθυρίδες.
Στις στέγες διατηρούνταν οι παλιές σχιστόπλακες εκτός τού τρούλου που αντικαταστάθηκαν με κεραμίδια.
 |
| (δ) Στέγες και τρούλος από τα βορειοδυτικά |
📚 Πηγές: Ε. Σταματιάδης - Ιωάννης Σιδηροκάστρου - Κωνστ. Σπ. Παπαϊωάννου
Εικόνες: (α) httpsmapio.netpicp-13699071-
(β) Κ.Σπ.Παπαϊωάννου
(γ) Κ.Σπ.Παπαϊωάννου
(δ) Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου-Περιφερειακή Ενότητα Σάμου- Δήμος Σάμου httpsmapio.netpicp-13699071
